Territoriaal Gedrag bij Katten: Zo Herken en Verminder je het!

Wat is territoriaal gedrag bij katten?

Katten hechten sterk aan hun leefomgeving. Ze gebruiken bepaalde plekken om te slapen, eten, observeren, spelen en zich terug te trekken. Wanneer een andere kat, dier of soms zelfs persoon toegang probeert te krijgen tot zo'n belangrijke plek, kan een kat proberen die ruimte te verdedigen.

Dat noemen we territoriaal gedrag.

Dat betekent niet automatisch dat je kat agressief of dominant is. Territoriaal gedrag is in de basis een vorm van communicatie: je kat probeert afstand te creëren of controle te houden over een plek of belangrijke voorziening.

 

Hoe herken je territoriaal gedrag bij een kat?

Territoriaal gedrag hoeft niet meteen uit te lopen op een gevecht.

De signalen kunnen juist heel subtiel beginnen.

Denk bijvoorbeeld aan:

• Een andere kat langdurig aanstaren
• De doorgang naar een kamer blokkeren
• Voor de kattenbak gaan zitten
• Een andere kat bij voer of water wegjagen
• Grommen of blazen
• Achtervolgen
• Uithalen met de poot
• Aanvallen
• Sproeien of markeren

Een kat kan bijvoorbeeld midden in een deuropening gaan liggen waardoor de andere kat niet durft te passeren. Voor mensen lijkt er dan weinig aan de hand, terwijl er tussen de katten wel degelijk spanning bestaat. VCA noemt juist dit soort blokkeren en staren als mogelijke uitingen van territoriale agressie.

 

Waarom zijn katten territoriaal?

Voor een kat draait een territorium niet alleen om vierkante meters.

Belangrijker is toegang tot waardevolle middelen, zoals:

• Voer
• Water
• Kattenbakken
• Slaapplekken
• Verstopplekken
• Hoge uitkijkpunten
• Krabplekken
• Aandacht van mensen

Problemen ontstaan vooral wanneer katten het gevoel hebben dat ze deze middelen moeten delen of verdedigen.

Een huis kan voor twee mensen ruim lijken, maar voor twee katten alsnog te weinig veilige routes en afzonderlijke plekken bieden.

 

Een nieuwe kat is een veelvoorkomende aanleiding

Een nieuwe kat introduceren is een klassiek moment waarop territoriaal gedrag zichtbaar wordt.

De bestaande kat kent zijn omgeving al volledig. Voor hem verschijnt er ineens een onbekende kat in zijn leefgebied, inclusief nieuwe geuren en concurrentie om belangrijke plekken.

De fout die vaak wordt gemaakt is de katten direct bij elkaar zetten en hopen dat ze het onderling oplossen.

Dat kan juist leiden tot:

• Angst
• Achtervolgen
• Gevechten
• Langdurige negatieve associaties

Een nieuwe kat kun je beter geleidelijk introduceren. Cornell adviseert nieuwe of terugkerende katten aanvankelijk apart te houden en de kennismaking vervolgens langzaam op te bouwen.

 

Territoriaal gedrag kan ook ineens ontstaan tussen katten die elkaar al kennen

Dat verrast veel eigenaren.

Twee katten kunnen jarenlang zonder duidelijke problemen samenleven en ineens ruzie krijgen.

Een mogelijke aanleiding is bijvoorbeeld dat één kat:

• Naar de dierenarts is geweest
• Een vreemde geur heeft
• Buiten een andere kat heeft gezien
• Pijn heeft
• Erg geschrokken is

Een kat die sterk opgewonden raakt door iets buiten het bereik kan de agressie bovendien richten op een andere kat die toevallig in de buurt staat. Dit heet omgerichte of redirected aggression.

Daardoor kan een conflict ontstaan zonder dat de andere huiskat oorspronkelijk de aanleiding was.

 

Kijk naar de verdeling van belangrijke plekken

Bij territoriaal gedrag zou ik niet beginnen met corrigeren, maar met de leefomgeving.

Vraag jezelf af:

• Kunnen de katten onafhankelijk van elkaar eten?
• Kunnen ze drinken zonder langs elkaar te moeten?
• Zijn er meerdere kattenbakken?
• Zijn er verschillende slaapplekken?
• Kunnen katten elkaar ontwijken?
• Zijn er meerdere hoge plekken?
• Kan één kat een doorgang blokkeren?

Juist het verspreiden van voerplekken, water, kattenbakken, ligplaatsen en andere middelen kan de competitie tussen katten verminderen.

 

Zorg voor meerdere kattenbakken

Een kattenbak is een belangrijke voorziening en kan daardoor onderdeel worden van territoriale spanning.

Een kat kan bijvoorbeeld:

• De toegang tot een bak blokkeren
• Een andere kat opwachten
• Achter een andere kat aanrennen nadat deze de bak verlaat

De andere kat kan daardoor de bak gaan vermijden.

Zet kattenbakken daarom niet allemaal naast elkaar. Vanuit het perspectief van de kat functioneren drie bakken naast elkaar namelijk bijna als één locatie.

Verspreid ze liever over verschillende rustige en goed bereikbare plekken in huis.

 

Geef iedere kat veilige terugtrekplekken

Een kat moet zich kunnen terugtrekken zonder daarbij een andere kat te hoeven passeren.

Denk aan:

• Hoge planken
• Kattenmeubels
• Vensterbanken
• Mandjes
• Dozen
• Afgeschermde slaapplekken

Verticale ruimte is hierbij erg waardevol.

Je creëert daarmee als het ware extra leefruimte zonder dat je huis groter hoeft te worden.

Een kat die voldoende mogelijkheden heeft om conflicten te vermijden, hoeft minder snel voor confrontatie te kiezen.

 

Voorkom dat één kat alle routes controleert

Kijk ook letterlijk naar de looproutes in huis.

Sommige woningen hebben smalle gangen, deuropeningen of trappen waar katten elkaar moeilijk kunnen passeren.

Als één kat daar regelmatig zit, kan de andere kat zich opgesloten voelen.

Probeer daarom alternatieve routes en hogere doorgangen te creëren.

Denk bijvoorbeeld aan:

• Een krabmeubel naast een doorgang
• Wandplanken
• Verschillende toegangen tot een kamer
• Meerdere rustplaatsen

Dit is vooral belangrijk in huishoudens met meerdere katten.

 

Wat doe je als katten echt vechten?

Probeer vechtende katten niet met je handen uit elkaar te halen.

Een kat die volledig opgewonden is kan zijn agressie op jou richten en ernstige krab- of bijtwonden veroorzaken.

Gebruik indien nodig iets als een fysieke barrière om ze van elkaar te scheiden. Cornell adviseert eveneens om nooit handen of andere lichaamsdelen tussen vechtende katten te plaatsen.

Laat de katten daarna eerst tot rust komen.

Bij een ernstig conflict kan het verstandig zijn om ze tijdelijk volledig apart te houden.

 

Hoe introduceer je katten opnieuw aan elkaar?

Wanneer katten na een conflict gespannen blijven, is simpelweg opnieuw bij elkaar zetten vaak geen goede strategie.

Begin opnieuw met afstand.

Stap 1: tijdelijk apart houden

Geef iedere kat een eigen ruimte met:

• Voer
• Water
• Kattenbak
• Slaapplek
• Speelgoed

Zo neemt de spanning eerst af.

Stap 2: geuren uitwisselen

Wissel bijvoorbeeld kleedjes, mandjes of andere voorwerpen uit.

De katten leren zo elkaars geur kennen zonder direct contact.

Stap 3: positieve associaties creëren

Laat de katten bijvoorbeeld op afstand van elkaar eten terwijl ze elkaar kunnen ruiken of uiteindelijk zien.

Begin ruim genoeg uit elkaar zodat beide katten ontspannen blijven.

Stap 4: afstand langzaam verkleinen

Pas wanneer beide katten rustig blijven, bouw je het contact langzaam verder op.

Dit proces kan dagen, weken of soms zelfs langer duren. Haast werkt meestal averechts. Cornell benadrukt eveneens dat een geleidelijke herintroductie weken tot maanden kan kosten.

 

Straf territoriaal gedrag niet

Schreeuwen, straffen of een kat fysiek corrigeren kan angst en spanning vergroten.

Dat maakt agressie juist eerder erger dan beter.

Probeer in plaats daarvan de omstandigheden rondom het gedrag te veranderen.

Dus niet:

“Hoe zorg ik dat mijn kat stopt?”

maar eerder:

“Waarom voelt mijn kat hier de behoefte om een andere kat weg te houden?”

Dat leidt meestal sneller naar een structurele oplossing.

 

Kan spelen helpen tegen territoriaal gedrag?

Spelen lost een serieus conflict niet zomaar op, maar voldoende activiteit en verrijking kunnen wel helpen om spanning te verminderen.

Vooral binnenkatten hebben behoefte aan mogelijkheden om natuurlijk gedrag uit te voeren.

Denk aan:

• Jachtspelletjes
• Voerpuzzels
• Klimmogelijkheden
• Krabplekken
• Verstopplekken
• Korte dagelijkse speelsessies

Voldoende verspreide voorzieningen en verrijking zijn belangrijke onderdelen van het verminderen van conflicten in huishoudens met meerdere katten.

 

Territoriaal gedrag tegenover katten buiten

Soms zit het probleem helemaal niet tussen de katten in huis.

Je kat kan vanuit het raam een vreemde kat in de tuin zien en daardoor zeer opgewonden raken.

Je kunt dan bijvoorbeeld merken dat hij:

• Langdurig voor het raam zit
• Met zijn staart slaat
• Gromt
• Sproeit
• Een huiskat aanvalt die langsloopt

In zo'n situatie kan het helpen om het zicht op de vreemde kat tijdelijk te beperken.

Bijvoorbeeld met raamfolie op het onderste gedeelte van het raam of door bepaalde uitkijkplekken tijdelijk minder toegankelijk te maken.

 

Wanneer kan territoriaal gedrag een medische oorzaak hebben?

Wanneer het gedrag plotseling verandert, is het belangrijk niet automatisch aan een gedragsprobleem te denken.

Pijn of ziekte kan ervoor zorgen dat een kat minder tolerant wordt.

Cornell noemt onder andere pijnlijke aandoeningen, gebitsproblemen en andere medische problemen als mogelijke factoren bij agressief gedrag.

Laat een kat daarom beoordelen wanneer hij:

• Plotseling agressief wordt
• Zich anders gedraagt dan normaal
• Minder eet
• Zich terugtrekt
• Pijnlijk lijkt bij aanraking
• Anders beweegt
• Ineens conflicten krijgt met katten waarmee hij eerder goed samenleefde

 

Veelgestelde vragen over territoriaal gedrag bij katten

Zijn katten van nature territoriaal?

Ja. Katten bouwen een leefgebied op met belangrijke plekken voor voedsel, rust, veiligheid en andere activiteiten. Dat betekent echter niet dat katten automatisch agressief zijn. Problemen ontstaan vooral wanneer ze zich bedreigd voelen of toegang tot belangrijke middelen moeten verdedigen.

Waarom jaagt mijn kat steeds achter mijn andere kat aan?

Dat kan territoriaal gedrag zijn, maar ook spel, angst of een andere vorm van agressie. Kijk vooral naar de lichaamstaal van beide katten en naar wat er vlak vóór het achtervolgen gebeurt.

Waarom blokkeert mijn kat de kattenbak?

Het blokkeren van toegang tot belangrijke middelen kan onderdeel zijn van spanning tussen katten. Zorg ervoor dat er meerdere kattenbakken op verschillende locaties beschikbaar zijn.

Kunnen katten die territoriaal naar elkaar zijn nog samenleven?

Vaak wel, maar soms is een geleidelijke herintroductie en aanpassing van de leefomgeving nodig. Bij ernstige of langdurige conflicten kan professionele begeleiding verstandig zijn.

Helpt castratie tegen territoriaal gedrag?

Castratie kan bepaalde hormonaal beïnvloede gedragingen zoals rondzwerven, vechten en sproeien verminderen, maar territoriaal gedrag heeft vaak meerdere oorzaken. Het is daarom geen gegarandeerde oplossing voor conflicten tussen katten.

Waarom is mijn kat territoriaal tegenover een nieuwe kat?

Een nieuwe kat verandert plotseling de bestaande leefomgeving en verdeling van middelen. Een langzame introductie geeft beide katten tijd om aan elkaars geur en aanwezigheid te wennen.

 

Blijft er spanning tussen je katten?

Zijn je katten plotseling gaan vechten, blokkeert één kat de ander of is het gedrag sterk veranderd? Via VETTS kun je het gedrag en de situatie thuis bespreken met een ervaren dierenarts. Zo kun je eerst beoordelen of een medische oorzaak mogelijk meespeelt en welke vervolgstappen verstandig zijn.