Stress bij je Hond: Signalen, Oorzaken en Wat je Kunt Doen!

Hoe herken je stress bij je hond?

Stress bij honden is niet altijd duidelijk zichtbaar.

Een hond die gestrest is hoeft niet per se te trillen, weg te kruipen of in paniek te raken. Vaak begint spanning juist met kleine veranderingen in lichaamstaal, zoals:

• wegkijken;
• de lippen aflikken;
• gapen;
• hijgen;
• een poot optillen;
• oogwit laten zien;
• zich uitschudden;
• onrustig bewegen.

Het LICG noemt dit typische stresssignalen, maar benadrukt ook dat je ze altijd in hun context moet beoordelen. Een hond kan immers ook gapen omdat hij moe is of hijgen omdat hij het warm heeft.

De belangrijkste vraag is daarom niet:

“Laat mijn hond één stresssignaal zien?”

maar:

“Wat gebeurde er vlak ervoor en zie ik meerdere signalen tegelijk?”

 

Stress is niet altijd slecht

Stress hoort tot op zekere hoogte bij het leven.

Een hond kan bijvoorbeeld opgewonden raken omdat hij naar het bos mag, een andere hond ziet of een spelletje verwacht. Dat is ook een vorm van stress.

Het wordt vooral problematisch wanneer:

• de spanning erg hoog oploopt;
• je hond vaak gestrest is;
• hij nauwelijks tot rust komt;
• hij geen controle heeft over de situatie;
• dezelfde stressbron steeds terugkomt.

Het LICG maakt eveneens onderscheid tussen positieve en negatieve stress en waarschuwt dat te veel of te vaak stress uiteindelijk tot gedragsproblemen kan leiden.

 

Kijk naar het hele lichaam van je hond

Bij stress is één losse houding zelden voldoende om conclusies te trekken.

Kijk tegelijkertijd naar:

• Ogen
• Oren
• Bek
• Staart
• Lichaamshouding
• Beweging
• Geluiden
• Gedrag

Een hond die zijn kop wegdraait, zijn lippen aflikt en zijn lichaam laag houdt terwijl iemand hem probeert te aaien, vertelt bijvoorbeeld iets heel anders dan een hond die na het eten even zijn bek aflikt.

 

Subtiele stresssignalen worden vaak gemist

Veel honden laten al kleine signalen zien voordat ze gaan blaffen, grommen of proberen weg te komen.

Wegkijken

Je hond draait zijn hoofd weg of vermijdt direct oogcontact.

Dat kan een manier zijn om afstand te creëren of een ongemakkelijke situatie minder spannend te maken.

Lippen likken of tongelen

Je ziet de tong soms maar heel kort langs de neus of lippen gaan.

Dit wordt vaak gemist omdat het maar een fractie van een seconde kan duren. Het LICG noemt het aflikken van de bek expliciet als mogelijk stresssignaal.

Gapen

Een hond gaapt natuurlijk wanneer hij moe is.

Maar gapen tijdens bijvoorbeeld:

• een spannende ontmoeting;
• een training;
• lichamelijke verzorging;
• een onbekende situatie

kan ook met spanning samenhangen.

Een voorpoot optillen

Een hond die stilstaat en één poot optilt kan onzeker of gespannen zijn.

Kijk ook hier naar de situatie: tijdens wandelen kan een hond natuurlijk om allerlei andere redenen een poot optillen.

Zichtbaar oogwit

Wanneer je hond zijn hoofd afwendt maar met zijn ogen toch naar de prikkel kijkt, kan er meer oogwit zichtbaar worden.

Dit wordt soms ook wel een whale eye genoemd en kan passen bij spanning of angst. Zowel het LICG als VCA noemen zichtbaar oogwit als mogelijk stresssignaal.

 

Hijgen terwijl het niet warm is

Hijgen is normaal na inspanning en bij warm weer.

Maar hijgt je hond terwijl hij:

• niet heeft gerend;
• het niet warm heeft;
• in een spannende omgeving zit;

dan kan stress een verklaring zijn.

Ook overmatig kwijlen kan bij spanning voorkomen.

Kijk wel altijd of er geen lichamelijke oorzaak meespeelt.

 

Oren, staart en houding vertellen veel

Een gespannen hond kan zijn oren naar achteren leggen en de staart laag dragen of tussen de poten stoppen.

Andere honden worden juist heel stijf en bewegen nauwelijks.

Let bijvoorbeeld op:

• lage lichaamshouding;
• gewicht naar achteren verplaatsen;
• staart laag of tussen de benen;
• oren plat naar achteren;
• gespannen spieren;
• verstijven.

VCA beschrijft onder andere een lage houding, naar achteren verplaatst lichaamsgewicht en ingetrokken staart als mogelijke tekenen van stress of angst.

 

Een kwispelende hond is niet automatisch ontspannen

Dit is een belangrijk misverstand.

Kwispelen betekent vooral dat een hond emotioneel geactiveerd is. Dat kan enthousiasme zijn, maar ook spanning of dreiging.

Het LICG wijst er expliciet op dat ook een boze of gespannen hond kan kwispelen. De rest van het lichaam bepaalt wat het signaal betekent.

Kijk dus niet alleen naar de staart.

 

Uitschudden na een spannende situatie

Een hond kan zich volledig uitschudden alsof zijn vacht nat is, terwijl dat helemaal niet zo is.

Dat zie je bijvoorbeeld:

• na een ontmoeting met een andere hond;
• na een spannend trainingsmoment;
• nadat iemand hem heeft vastgehouden;
• na een dierenartsbezoek.

Zo'n uitschudmoment kan optreden rondom spanning. Het LICG noemt dit eveneens als stresssignaal wanneer er geen logische fysieke aanleiding is.

 

Waarom gaat mijn hond ineens snuffelen?

Stel: je vraagt je hond iets wat hij spannend vindt en ineens begint hij uitgebreid aan de grond te snuffelen.

Dat lijkt misschien alsof hij je negeert.

Maar plotseling snuffelen, krabben of ander gedrag dat niet echt bij de situatie lijkt te passen, kan bij spanning voorkomen. Het LICG noemt dergelijk ogenschijnlijk zinloos gedrag eveneens als mogelijke uiting van stress.

Kijk dus niet automatisch naar ongehoorzaamheid.

 

Verandering in gedrag kan ook op stress wijzen

Niet alle stresssignalen zijn kleine bewegingen.

Soms verandert het normale gedrag van je hond.

Je kunt bijvoorbeeld merken dat hij:

• meer blaft;
• sneller schrikt;
• minder goed luistert;
• rusteloos wordt;
• achter je aan blijft lopen;
• zich juist terugtrekt;
• spullen sloopt;
• sneller geïrriteerd raakt.

De huidige VETTS-blog noemt terecht dat plotseling teruggetrokken gedrag, meer blaffen en destructief gedrag kunnen samengaan met stress.

 

Mijn hond kan niet meer tot rust komen

Rusteloosheid is een belangrijk signaal om op te letten.

Je hond kan bijvoorbeeld:

• heen en weer lopen;
• steeds van ligplek veranderen;
• continu achter je aanlopen;
• bij ieder geluid opspringen;
• moeilijk in slaap vallen.

Wanneer een hond langdurig alert blijft, krijgt hij minder gelegenheid om te herstellen van prikkels.

Voldoende rust en ongestoorde slaap zijn belangrijk voor het welzijn van een hond. Het LICG benadrukt daarom dat honden voldoende gelegenheid moeten krijgen om te slapen en tot rust te komen.

 

Kan stress diarree of andere lichamelijke klachten veroorzaken?

Spanning kan ook lichamelijke reacties geven.

Een hond kan bijvoorbeeld tijdens een stressvolle situatie:

• hijgen;
• kwijlen;
• vaker moeten plassen;
• vaker ontlasting maken.

VCA noemt onder andere veranderingen in plassen en ontlasting als mogelijke lichamelijke reacties op stress.

Maar pas hier op met de conclusie “het zal wel stress zijn”.

Braken, diarree, niet eten, hijgen en onrust kunnen namelijk ook bij lichamelijke aandoeningen voorkomen.

 

Minder eten door stress

Een gespannen hond kan minder interesse hebben in voer.

Sommige honden nemen zelfs hun favoriete snack niet meer aan wanneer een situatie te spannend wordt.

Dat kan tijdens training juist nuttige informatie zijn: weigert een hond ineens voer dat hij normaal geweldig vindt, dan kan de situatie te moeilijk zijn.

Blijft je hond thuis langere tijd slecht eten, dan moet je echter ook lichamelijke oorzaken overwegen.

 

Veel likken of krabben: stress of jeuk?

De huidige VETTS-pagina noemt overmatig likken en krabben als mogelijke reactie op stress.

Dat kan inderdaad voorkomen, maar hier zou ik de tekst duidelijker nuanceren.

Een hond die voortdurend:

• zijn poten likt;
• aan zijn huid knabbelt;
• zichzelf krabt;

kan ook last hebben van bijvoorbeeld jeuk, huidproblemen of pijn.

Schrijf dit gedrag dus niet direct aan stress toe.

 

Stress en pijn kunnen erg op elkaar lijken

Dit is een belangrijke toevoeging.

Een hond met pijn kan namelijk ook:

• hijgen;
• rusteloos zijn;
• ijsberen;
• janken;
• contact zoeken;
• zich terugtrekken;
• minder eten;
• de lippen aflikken.

Het LICG waarschuwt daarom dat stresssignalen en pijnsignalen gedeeltelijk kunnen overlappen.

Verandert het gedrag van je hond plotseling zonder duidelijke reden? Dan is het verstandig om ook een medische oorzaak uit te sluiten.

 

Waardoor krijgt een hond stress?

Stress kan door heel verschillende situaties ontstaan.

Denk bijvoorbeeld aan:

• Harde geluiden
• Vuurwerk
• Onbekende honden
• Drukke plekken
• Alleen thuis zijn
• Een dierenartsbezoek
• Autorijden
• Nieuwe mensen
• Een verhuizing
• Veranderingen in het gezin
• Te weinig rust
• Te veel prikkels
• Frustratie

Ook leuke dingen kunnen een hond zo opwinden dat zijn stressniveau hoog oploopt.

De oorzaak is daarom niet altijd iets waarvan wij denken dat het “eng” is.

 

Hoe ontdek je waar je hond stress van krijgt?

Probeer een patroon te vinden.

Noteer bijvoorbeeld:

Filmen kan hierbij verrassend nuttig zijn.

Vooral wanneer problemen ontstaan als je niet thuis bent, adviseert het LICG om een camera te gebruiken zodat je kunt zien of een hond bijvoorbeeld ijsbeert, hijgt of andere tekenen van spanning laat zien.

 

Wat kun je doen als je hond stress heeft?

De eerste stap is meestal niet je hond “kalmeren”, maar de situatie aanpassen.

Vergroot de afstand

Is een bepaalde hond, persoon of omgeving duidelijk te spannend?

Ga verder weg.

Afstand geeft je hond vaak ruimte om weer te kunnen nadenken en ontspannen.

Geef je hond een uitweg

Dwing een gespannen hond niet om een situatie te verdragen.

Laat hem wegkijken, weglopen of zich terugtrekken.

Zorg voor voldoende rust

Een hond die voortdurend nieuwe prikkels krijgt en onvoldoende slaapt, kan steeds gevoeliger reageren.

Zorg daarom voor een rustige slaapplaats waar hij niet steeds wordt gestoord.

Laat je hond snuffelen

Snuffelen is belangrijk natuurlijk gedrag.

Tijdens een wandeling hoeft je hond niet alleen maar netjes naast je te lopen. Het LICG adviseert honden tijdens wandelingen ook ruimte te geven om te snuffelen.

Bouw spannende situaties langzaam op

Wanneer je hond bang is voor iets, is forceren meestal geen goede aanpak.

Werk liever met kleine stappen waarbij je hond nog ontspannen genoeg blijft om te leren.

 

Straf een hond niet voor stresssignalen

Een hond die gromt, wegloopt of blaft communiceert iets.

Straffen kan ervoor zorgen dat de spanning verder stijgt zonder dat de onderliggende oorzaak verdwijnt.

Probeer daarom te begrijpen waarom het gedrag optreedt en verander waar mogelijk de situatie.

Vooral een hond die meerdere subtiele waarschuwingen geeft, wil je niet leren dat communicatie niets oplevert.

 

Acute stress of langdurige stress?

Een hond die tijdens een dierenartsbezoek een paar minuten gespannen is, is iets anders dan een hond die dagelijks nauwelijks tot rust komt.

Acute stress

Ontstaat rond een duidelijke gebeurtenis en neemt daarna weer af.

Bijvoorbeeld:

• vuurwerk;
• een vreemde hond;
• een autorit.

Langdurige stress

De hond krijgt onvoldoende tijd of mogelijkheid om volledig te herstellen.

Je kunt dan veranderingen zien in:

• gedrag;
• prikkelbaarheid;
• slaap;
• eetlust;
• omgang met mensen of dieren.

Te veel en te vaak stress kan volgens het LICG bijdragen aan het ontstaan van probleemgedrag.

 

Wanneer moet je hulp zoeken?

Neem contact op met een dierenarts wanneer:

• het gedrag plotseling sterk verandert;
• je niet kunt verklaren waarom je hond onrustig is;
• je hond mogelijk pijn heeft;
• hij langdurig slecht eet;
• hij veel hijgt zonder duidelijke aanleiding;
• hij zichzelf beschadigt door likken of krabben;
• zijn functioneren duidelijk verandert.

Een dierenarts kan eerst helpen beoordelen of lichamelijke problemen een rol spelen.

Wanneer het vooral een gedragsprobleem lijkt, kan daarnaast begeleiding door een deskundige hondengedragstherapeut zinvol zijn. Het LICG adviseert bij aanhoudende nervositeit, prikkelbaarheid of apathisch gedrag eveneens om naar de omstandigheden te kijken en zo nodig een gediplomeerde gedragsdeskundige te raadplegen.

 

Veelgestelde vragen over stress bij honden

Wat zijn de eerste tekenen van stress bij een hond?

Subtiele signalen zijn bijvoorbeeld wegkijken, lippen aflikken, gapen, een poot optillen, hijgen en zichtbaar oogwit. Bekijk deze signalen altijd in combinatie met de situatie en de rest van de lichaamstaal.

Hoe ziet een gestreste hond eruit?

Een gestreste hond kan laag bij de grond staan, zijn oren naar achteren houden, de staart intrekken, verstijven of juist erg rusteloos worden. Ook hijgen, liplikken en wegkijken kunnen voorkomen.

Waarom gaapt mijn hond als hij niet moe is?

Gapen kan in een spannende situatie een stresssignaal zijn. Kijk of er tegelijkertijd andere signalen zijn, zoals wegkijken, liplikken of een gespannen houding.

Kan een hond door stress veel slapen?

Veranderingen in rust- en slaappatronen kunnen samengaan met stress. Veel belangrijker is of het gedrag duidelijk afwijkt van wat normaal is voor jouw hond en of er andere veranderingen optreden.

Kan een hond ziek worden van stress?

Langdurige of vaak terugkerende stress kan het welzijn en gedrag van een hond negatief beïnvloeden. Tegelijkertijd kunnen symptomen die op stress lijken ook door lichamelijke problemen ontstaan. Laat langdurige of ernstige klachten daarom beoordelen.

Hoe krijg ik stress uit mijn hond?

Er bestaat niet één truc. Zoek eerst uit wat de stress veroorzaakt, vergroot indien nodig de afstand tot die prikkel, bied voldoende rust en bouw moeilijke situaties geleidelijk op.

Hoe weet ik of mijn hond stress of pijn heeft?

Dat kan lastig zijn omdat signalen overlappen. Hijgen, rusteloosheid, minder eten en ander gedrag kunnen zowel bij stress als pijn voorkomen. Bij een plotselinge of onverklaarbare gedragsverandering is lichamelijk onderzoek daarom verstandig.

 

Twijfel je of je hond stress ervaart?

Zie je dat je hond plotseling anders reageert, moeilijk tot rust komt of regelmatig stresssignalen laat zien? Via VETTS kun je foto's of video's van het gedrag delen en de situatie bespreken met een ervaren dierenarts. Zo kun je beter beoordelen of er waarschijnlijk sprake is van stress, of dat pijn of een ander lichamelijk probleem eerst moet worden uitgesloten.